Wolna encyklopedia
Wojciech Halczyn (ur. 4 października 1863 w Lendaku, zm. 5 sierpnia 1932 tamże), działacz ludowy i niepodległościowy, członek (wraz z Piotrem Borowym z Orawy) polskiej delegacji na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 i do prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona w sprawie przyłączenia Orawy i Spisza do Polski. Na Spiszu był zwany "Polskim Prezydentem".
Był prostym gazdą, który w młodości pasał owce w Tatrach Bielskich i Dolinie Kieżmarskiej. Później wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował w latach 1897-1904. Podczas I wojny światowej walczył jako żołnierz w armii austro-węgierskiej.
Szerzył na Spiszu kulturę polską i patriotyzm. W 1919 r., gdy decydowała się przynależność państwowa Spisza, włączył się w działalność Narodowego Komitetu Obrony Spisza, Orawy, Czadeckiego i Podhala. Wraz z Piotrem Borowym z Orawy, ks. Ferdynandem Machayem i Kazimierzem Rouppertem wziął udział - jako delegat Spisza - w paryskiej konferencji pokojowej. 11 kwietnia 1919 r. delegację na specjalnej audiencji przyjął prezydent USA Thomas Woodrow Wilson. Dzięki jego obecności w składzie delegacji polskiej problematyka Orawy i Spisza była rozpatrywana na konferencji. Po rozpisaniu plebiscytu na tych terenach Halczyn z Borowym biorą udział w pracach Głównego Komitetu Plebiscytowego. Do plebiscytu jednakże nie doszło i po arbitralnej decyzji Rady Ambasadorów 28 lipca 1920 r. rodzinne wsie - Lendak Wojciecha Halczyna i Rabczyce Piotra Borowego - pozostały po drugiej stronie granicy. Wojciech Halczyn obawiając się represji pozostał w Nowym Targu, pracował jako drwal w lasach pod Ludźmierzem. Kilka lat później skorzystał z ogłoszonej przez parlament czechosłowacki amnestii i powrócił do rodzinnej wsi.
Pochowany został na cmentarzu w Lendaku. Po jego śmierci z inicjatywy ks. Ferdynanda Machaya powstał komitet uczczenia jego pamięci, którego staraniem 18 października 1935 na grobie Halczyna stanął kamienny pomnik z tablicą w języku polskim o treści: Wojciechowi Halczynowi Straconemu - przyjaciele z Polski. Błogosławieni umarli, którzy w Panu umierają ("Stracony" - to rodzinny przydomek Halczyna). Kilka miesięcy później 17 marca 1936 z polecenia władz czechosłowackich tablica została usunięta i zastąpiona tablicą z napisem słowackim.
W 60 rocznicę śmierci 2 sierpnia 1992 w Łapszach Niżnych, przy udziale wielu zaproszonych gości, posłów i senatorów odrodzonej Rzeczypospolitej, w kościele parafialnym odsłonięto i poświęcono tablicę jego pamięci.