Wolna encyklopedia
Zastrzeżenia patentowe (w przypadku wzoru użytkowego - zastrzeżenia ochronne) definiują zakres ochrony patentowej wynalazku (wzoru użytkowego) i stanowią element zgłoszenia patentowego, który winien zawierać co najmniej jedno zastrzeżenie patentowe. Z punktu widzenia językoznawstwa każde zastrzeżenie jest podmiotowym, oznajmującym zdaniem, zwykle mocno rozwiniętym i złożonym.
Zastrzeżenia patentowe powinny być jasne, spójne (niesprzeczne) i oparte na opisie wynalazku i rysunkach, które służą do ich wykładni; określają łącznie znane cechy wynalazku i cechy jakie podlegają ochronie (poprzedzone zwykle słowami znamienny tym, że) i dzielą się na:
- niezależne - definiujące podstawowe i nieodłączne cechy wynalazku i
- zależne - określające warianty i uzupełnienia dla cech występujących w zastrzeżeniach niezależnych.
Istnieją zasadniczo dwie skrajności w wykładni ochrony patentowej na podstawie zastrzeżeń patentowych:
- ochrona wynika ze ścisłej (dosłownej) interpretacji zastrzeżeń, przy wykorzystaniu opisu i rysunków jedynie do rozwiązywania i wyjaśniania ewentualnych nieścisłości (np. odnośnie znaczenia stosowanych w zastrzeżeniach terminów technicznych).
- ochronę definiuje to co znawcy dziedziny, do której należy wynalazek, mogliby wydedukować z opisu patentowego i rysunków, wykorzystując zastrzeżenia jako wskazówkę do tego celu.
W myśl Konwencji o udzielaniu patentów europejskich faktyczny zakres ochrony patentowej leży pomiędzy dwoma powyższymi skrajnościami.
Przykład
Rysunek po prawej odwzorowuje wynalazek rozumiany jako spójny podzbiór pewnych cech wynalazczych spośród całego zbioru wynalazków świata (określanego jako stan techniki), gdzie:
- X - oznacza znane cechy wynalazku,
- A, B, B1, D - cechy chronione patentem, a
- B2 i E - cechy o których opis patentowy nie wspomina, a które mogą wiązać się z wynalazkiem.
W opisie patentowym zamieszczono następujące zastrzeżenia patentowe:
- Wynalazek mający cechy X, znamienny tym, że ma cechy A i B.
- Wynalazek według zastrzeżenia 1, znamienny tym, że jako cechę B ma cechę B1.
- Wynalazek według zastrzeżenia 1 albo 2, znamienny tym, że ma cechę D.
Na podstawie tych zastrzeżeń chronione są następujące warianty wynalazku:
- Wynalazek o cechach X+A+B (co wynika z zastrzeżenia nr 1),
- Wynalazek o cechach X+A+B1 (co wynika z zastrzeżeń nr 1 i 2 czytanych łącznie),
- Wynalazek o cechach X+A+B+D (co wynika z zastrzeżeń nr 1 i 3 czytanych łącznie),
- Wynalazek o cechach X+A+B1+D (co wynika z zastrzeżeń nr 1, 2 i 3 czytanych łącznie).
Opis wynalazku milczy jednak na temat cech B2 i D. Jeżeli cechy te mają zdolność patentową (tzn. można je uznać za wynalazki) możliwe jest obejście patentu na przykład za pomocą wynalazku selektywnego lub patentu zależnego.
W tym pierwszym przypadku nieujawnionej cechy B2, zakres ochrony wynalazku selektywnego, mogą definiować na przykład następujące zastrzeżenia patentowe:
- Wynalazek mający cechy X, A i B, znamienny tym, że ma cechę B2.
- Wynalazek według zastrzeżenia 1, znamienny tym, że ma cechę D.
Jeden z najbardziej znanych przykładów ominięcia ochrony patentowej w ten właśnie sposób znany jest jako "casus Epilady".
W drugim przypadku nieujawnionej cechy E, można uzyskać patent zależny (lub dodatkowy, jeżeli zgłaszającym będzie sam uprawniony) definiując zakres ochrony wynalazku na przykład w następujący sposób:
- Wynalazek mający cechy X, A i B, znamienny tym, że ma cechę E.
- Wynalazek według zastrzeżenia 1, znamienny tym, że ma cechy D i E.
Oczywiście uprawniony z patentu zależnego na taki wynalazek (X, A i B + E) będzie musiał uzyskać w takim przypadku zgodę na korzystanie z wcześniejszego wynalazku (znamiennego cechami X, A i B) od jego właściciela. Możliwe jest oczywiście udzielenie sobie takiej zgody jednocześnie przez właścicieli obu patentów np. na zasadach licencji wzajemnej.