Wolna encyklopedia
Życie, takie jakie istnieje na Ziemi, opiera się na związkach chemicznych, w skład w których wchodzi wiele pierwiastków. Pierwiastki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów żywych są w biologii nazywane biogenami.
Najważniejsze biogeny to węgiel, wodór, azot i tlen, wchodzące w skład białek, kwasów nukleinowych i wielu innych związków organicznych.
Kolejnymi kluczowymi pierwiastkami są fosfor w postaci utlenionej, którego związki tworzą system energetyczny komórki oraz wchodzą w skład kwasów nukleinowych i siarka, wchodząca w skład dwóch aminokwasów – cystyny i metioniny. Mostki dwusiarczkowe w białkach, powstające z połączenia pary cystyn wchodzących w ich skład, rozszerzają znacznie możliwości przestrzennej konfiguracji białek.
Pozostałe pierwiastki nie wchodzą w skład tak kluczowych związków, są jednak ważne dla wielu procesów życiowych. Ich ilość w organizmie człowieka jest niewielka ale mają istotny wpływ na jego prawidłowy rozwój i funkcjonowanie.
Spis treści |
Makroelementy
Mianem makroelementów (makrominerałów) określa się pierwiastki, których dobowe zapotrzebowanie w diecie człowieka przekracza 100 mg na dobę. Niezbędne do prawidłowego rozwoju organizmów.[1][2].
Zalicza się do nich: fosfor, wapń, magnez, chlor, potas, sód, siarka, azot, wodór, tlen, węgiel [1][2].
Mikroelementy
Mikroelementy, mikroskładniki, pierwiastki śladowe - pierwiastki chemiczne występujące w bardzo małych (śladowych) ilościach w organizmach roślinnych i zwierzęcych. U ludzi zapotrzebowanie na te pierwiastki wynosi poniżej 100 mg na dobę[1][2].
Niedobór lub nadmiar tych pierwiastków może prowadzić do zaburzeń fizjologicznych. Składniki mineralne są niezbędne w ustroju do celów budulcowych (szczególnie w tkance kostnej), wchodzą w skład: płynów ustrojowych, niektórych enzymów, związków wysokoenergetycznych itp. Wywierają również wpływ na regulację czynności narządowych i ogólnoustrojowych.
Do mikroelementów zalicza się: jod, żelazo, fluor, bor, kobalt, miedź, chrom, cynk, mangan, molibden, selen[1][2].
Ultraelementy
Trzecią grupą pierwiastków są ultraelementy, są to pierwiastki występujące w ilościach kilku μg na gram masy ciała. Zaliczamy do nich: rad, srebro, złoto, platyna. Są to aktywatory enzymów procesów metabolicznych.
Ważniejsze mikro- i makroelementy u człowieka
| Nazwa pierwiastka | Podział, ze względu na użycie w organiźmie człowieka | Znaczenie pierwiastka u ludzi | Występowanie w produktach spożywczych | Ważniejsze skutki przy niedoborze | |
| Roślinnych | Zwierzęcych | ||||
| Tlen, O | Pierwiastek biogenny | Pierwiastki te tworzą cukry, tłuszcze i białka - podstawowe budulce wszystkich żywych organizmów. | Śmierć organizmu | ||
| Węgiel, C | |||||
| Wodór, H | |||||
| Azot, N | |||||
| Wapń, Ca | Budulec kości i zębów, bierze udział w procesie krzepnięcia krwi (tzw. IV czynnik), przewodnictwo impulsów nerwowych | fasola | Mleko i jego przetwory, żółtka jaj, ryby, | Niedostateczna mineralizacja kośćca. | |
| Fosfor, P | Jest składnikiem kości; DNA i RNA oraz przenośnikiem energii ATP. | ||||
| Chlor, Cl | Wraz z jonami sodu i potasu odpowiedzialny jest za równowagę wodnomineralną. Tworzy kwas solny w żołądku. | ||||
| Magnez, Mg | Głównie regulacyjna (przewodnictwo nerwowe i in.) | Orzechy, fasola, groch, chleb razowy. | Ryby, mleko, kakao. | Wzmożona aktywność układu nerwowo-mięśniowego (drżenia mięśniowe, kurcze, fascykulacje, drętwienie, drgawki), rzadziej: osłabienie mięśni, zaburzenia rytmu serca, apatia. | |
| Żelazo, Fe | Składnik hemoglobiny i mioglobiny. | Owoce, pełne ziarna zbóż, niektóre wody mineralne | Wątroba, jaja, mięso, ryby. | Anemia | |
| Fluor, F | Tworzy szkliwo zębów, występuje w kośćcu | Herbata. | Ryby morskie | Zwiększa podatność na próchnicę zębów | |
| Jod, I | Niezbędny do wytwarzania tyroksyny | Kapusta, szpinak. | Ryby, wątroba, nabiał | Wole tarczycy. U dzieci matołectwo | |
| Lit, Li | |||||
| Bor, B | orzechy | ||||
| Sód, Na | |||||
| Glin, Al | |||||
| Krzem, Si | |||||
| Fosfor, P | |||||
| Siarka, S | |||||
| Potas, K | |||||
| Arsen, As | |||||
| Selen, Se | |||||
| Brom, Br | - | - | - | - | - |
| Rubid, Ru | - | Może zastępować ubytki wapnia w kościach | - | - | - |
| Stront, Sr | |||||
| Wanad, W | |||||
| Chrom, Cr | |||||
| Mangan, Mn | Wpływa na wzrost kości | ||||
| Kobalt, Co | |||||
| Nikiel, Ni | |||||
| Miedź, Cu | Wchodzi w skład enzymów oddechowych | ||||
| Cynk, Zn | Odgrywa ważną rolę w procesie gojenia ran | ||||
| Molibden, Mo | |||||
Pierwiastki, których nie wypisano prawdopodobnie nie są potrzebne organizmowi ludzkiemu, bądź są trujące. Fluorki są łatwo przyswajalne przez organizm w postaci soli.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Instytut Żywności i Żywienia : Normy żywienia
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 [Murray Robert, Granner Daryl, Mayes Peter, Rodwell Victor: Biochemia Harpera. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 1995 (wydanie III). ISBN 83-200-1798-X]