Wolna encyklopedia
| Zygmunt Napoleon Krasiński | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 19 lutego 1812, Paryż |
| Data i miejsce śmierci | 23 lutego 1859, Paryż |
| Narodowość | polska |
| Dziedzina sztuki | literatura |
| Styl | romantyzm |
| Ważne dzieła | Nie-Boska komedia, Irydion |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Teksty na Wikiźródłach |
|
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
| Zygmunt Napoleon Krasiński | |
 Ślepowron |
|
| Rodzina | Krasińscy |
| Rodzice | Wincenty Krasiński Maria Urszula Radziwiłł |
| Małżeństwo | Eliza Branicka |
| Dzieci | Władysław Wincenty Krasiński Zygmunt Jerzy Krasiński Maria Beatrycze Krasińska Eliza Krasińska |
Hrabia Napoleon Stanisław Adam Ludwig Zygmunt Krasiński herbu Ślepowron, piszący pod pseudonimem Spiridion Prawdzicki, powszechnie znany jako Zygmunt Krasiński (ur. 19 lutego 1812 w Paryżu – zm. 23 lutego 1859 w Paryżu) – polski poeta epoki romantyzmu, nazywany często poetą dialogu[1]; współcześnie znany zwłaszcza jako dramatopisarz oraz historiozof związany z kółkiem mesjanistycznym, wolnomularz. Pisał również powieści historyczne z dziejów Polski oraz powieści gotyckie inspirowane twórczością Anny Radcliffe. Współczesna krytyka literacka uznaje go za jednego z najwybitniejszych pisarzy polskiego romantyzmu[2] oraz najwybitniejszego twórcę tzw. listu romantycznego[3].
Tradycyjnie Krasińskiego zwykło zaliczać się do grona tzw. Czterech Wieszczów literatury polskiej (obok Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Cypriana Kamila Norwida), choć coraz częstsze są próby zdetronizowania Krasińskiego przez współczesną krytykę literacką[4].
Był potomkiem magnackiej rodziny Krasińskich II ordynatem opinogórskim, synem generała Wincentego i Marii Radziwiłłówny. Jego ojcem chrzestnym był cesarz Napoleon I.
Spis treści |
Życie
Okres nauki
Kształcił się w domu w Warszawie i Opinogórze, pod kierunkiem pisarza Józefa Korzeniowskiego, później w Liceum Warszawskim i na wydziale prawa Uniwersytetu Warszawskiego do roku 1829. Z powodu zajścia z kolegą Leonem Łubieńskim na tle wyłamania się Krasińskiego spod solidarności koleżeńskiej z okazji patriotycznej demonstracji na pogrzebie prezesa Sądu Sejmowego Piotra Bielińskiego, ojciec wysłał go do Szwajcarii.
Okres podróżowania i wpływu ojca
Gdy wyjechał do Szwajcarii, zapoznał się tam z literaturą i myślą europejskiego romantyzmu. Największy wpływ na jego poglądy i całe życie miał ojciec, Wincenty Krasiński – generał napoleoński, zwolennik "obozu klasyków", a później lojalny poddany cara Rosji. Zygmunt stracił matkę w 1822 roku. Mimo buntu, młodego jeszcze poety, nigdy nie udało mu się wyrwać spod wpływu ojca, który ingerował zarówno w jego poglądy polityczne, jak i życie osobiste (np. wymusił małżeństwo z Elizą Branicką, mimo miłości poety do Delfiny Potockiej). Krasiński pod wpływem ojca nie wziął udziału w powstaniu listopadowym i demonstracjach patriotycznych. Poddany ostracyzmowi kolegów zmuszony był przerwać studia. Od połowy maja do września 1857 r. przebywał w Złotym Potoku, z którego wyjechał po śmierci swojej najmłodszej córki. Uciekł z ojczyzny, aby choćby częściowo uwolnić się spod wpływu ojca. Odtąd przebywa przeważnie za granicą w: Niemczech, Francji i Włoszech.
Okres miłości i przyjaźni
W roku 1829 w Genewie poznał się i zaprzyjaźnił z Anglikiem Henrykiem Reeve (korespondencję z nim wydał Józef Kallenbach, 1902, 2 tomy) i z Henrietą Villan, drugą swą miłością, po poprzednim, młodzieńczym uczuciu do kuzynki Amelii Załuskiej. W sierpniu 1830 roku spotkał się z Adamem Mickiewiczem, z którym odbył wycieczkę w Alpy. Po roku 1831 nawiedzały go stale cierpienia fizyczne, rozstrój nerwowy, potęgowany różnicą przekonań politycznych w stosunku do ojca, dla którego był jednak uległym synem, oraz najprzykrzejsza, stale go już trapiąca choroba oczu, grożąca ślepotą, zniewalająca do długiego nieraz przebywania w ciemnym pokoju i do samotnych rozmyślań. Od jesieni 1832 do wiosny 1833 przebywał w Petersburgu z ojcem, który chciał go nakłonić do służby dla dworu rosyjskiego, ale temu żądaniu ojca się nie poddał. Po Krakowie, który go zachwycił historyczną przeszłością, i Wiedniu, gdzie leczył oczy, udał się do Włoch, gdzie w Rzymie w roku 1834 nawiązał stosunek miłosny z Joanną Bobrową, który trwał do 1838. Stałym jego towarzyszem w tych podróżach był dawny kolega uniwersytecki Konstanty Danielewicz. W roku 1836 w Rzymie poznał Juliusza Słowackiego i zaprzyjaźnił się z nim.
W grudniu 1838 roku w Neapolu nawiązał romans z Delfiną Potocką, najsilniejsze z uczuć poety, gorąco odwzajemniane. Stosunek miłosny przetrwał do roku 1846, później przekształcił się w przyjaźń i wydatnie odbił się w twórczości poety. W roku 1839 w Mediolanie zaprzyjaźnił się z Augustem Cieszkowskim, była to najtrwalsza i najściślejsza z przyjaźni poety i wzajemnie wywarła wpływ na dzieje myśli ich obu (korespondencję wydał Józef Kallenbach, 1912, 2 tomy). W lipcu 1843 roku pod wpływem ojca ożenił się z Elizą Branicką (1820-1876), polską malarką i dyletantką, której uczucie i zalety charakteru ocenił dopiero później, gdy ochłódł jego stosunek z Delfiną.
Twórczość
Pierwsze znane utwory Krasińskiego powstały bardzo wcześnie, bo już od roku 1825. Pod wpływem Waltera Scotta w latach 1828-1831 napisał szereg powieści historycznych („Grób rodziny Reichstalów” 1828; „Władysław Herman i dwór jego” z 1828, drukowany 1830; „Mściwy karzeł i Masław” 1830; „Teodoro, król borów” 1830; „Zamek Wilczki” 1830; „Gastołd”, pisany 1831 , drukowany 1833; „Agaj-Han”, pisany 1831, drukowany 1834, powieść o Marynie Mniszchównie, najwybitniejszy z utworów tego młodzieńczego okresu twórczości), z których wiele drukował w wydawanym przez siebie „Pamiętniku dla płci pięknej” kolega z liceum i przyjaciel – Konstanty Gaszyński, który później zajmował się drukiem utworów poety, wydawanych w tajemnicy i anonimowo. W latach 1830-1832 przeważnie w Genewie napisał około pięćdziesięciu utworów i artykułów w języku francuskim, drukowanych częściowo w genewskiej „Bibliotheque Universelle”.
Po tych juweniliach już w roku 1833 powstaje arcydzieło „Nie-Boska komedia”, wydana w Paryżu 1835 roku, genialna powieść dramatyczna świetną prozą, wynik rozmyślań pobudzonych obszerną lekturą i wypadkami życia, o treści częściowo autobiograficznej. Jest dziełem na miarę europejską, w swoim rodzaju jedynym, przedstawiającym społeczną walkę idei arystokratycznej (hrabia Henryk) z demokracją (Pankracy), którego wartość artystyczną i myślową w pełni doceniono dopiero znacznie później i uznano je za jedno z najpotężniejszych arcydzieł literatury powszechnej, ostatnio z pełnym powodzeniem wprowadzono również na scenę, polską i niemiecką. Do utworu tego powracał i później, w ciągu lat 1838-1852, pisząc doń fragmentaryczne uzupełnienia (najważniejsze: „Sen” i „Weneckie podziemia”), wydano po śmierci poety pod tytułem „Niedokończony poemat” (1860).
Następny utwór Krasińskiego i drugie jego arcydzieło to „Irydion”, powieść dramatyczna na tle dziejów starożytnego Rzymu, pisana w latach 1832-1836, drukowana w Paryżu w roku 1836. Jest to tragedia zemsty, pobudzona rozmyślaniami nad losami ojczyzny, pełna wspaniale odtworzonych obrazów świata starożytnego, zakończona apoteozą zwycięstwa idei chrześcijańskiej.
W następnych utworach (prozą „Noc letnia” i „Pokusa”, pisanych 1837, drukowanych 1841; wierszem „Trzy myśli pozostałe po Henryku Ligenzie”: „Syn cieniów”, „Sen Cezary” i „Legenda” pisanych w latach (1839-1840) drukowanych 1840) nie dopisuje Krasińskiemu równa siła natchnienia i artystycznego wyrazu. Dopiero w poemacie „Przedświt” (pisany (1841-1843), drukowany 1843 jako utwór Konstantego Gaszyńskiego), apoteozującym znaczenie dziejowe Polski i będący wyrazem wiary w jej przyszłość i zarazem hołdem dla Delfiny, wzniósł się raz jeszcze na wyżyny natchnienia, dziełem tym zdobywając sławę, na razie jako „poeta bezimienny”. W pisanych w roku 1840, drukowanych 1847, „Dniu dzisiejszym” i „Ostatnim” dał wyraz swych uczuć patriotycznych. W artykule „Kilka słów o Juliuszu Słowackim” (druk. w poznańskim „Tygodniku Literackim” 1841) pierwszy należycie ocenił znaczenie zapoznawanego wówczas poety i dał świetnie ujęty syntetyczny pogląd na jego twórczość. W „Psalmach przyszłości” (1845-1848) mocno wyraził swe poglądy społeczne i polityczne, o co polemizował z nim Słowacki w poetyckiej „Odpowiedzi”.
W lirykach erotycznych z tego czasu, pisanych dla Delfiny, dał jedną z najpiękniejszych utworów tego rodzaju w literaturze polskiej, inne wcześniej i później, zwrócone do Bobrowej i żony Elizy; za życia ich nie ogłaszał, wydano je dopiero po śmierci poety. Oprócz fragmentów literackich, pisał poza tym traktaty filozoficzne („O stanowisku Polski z Bożych i ludzkich względów”, pisane (1841-1842), drukowane (1903-1912), oraz w latach (1847-1858) polskie i francuskie memoriały polityczne, dając w nich wyraz swych poglądów mesjanicznych (różnych jednak od mesjanizmu Towiańskiego i Mickiewicza) oraz w miarę lat kształtując swe poglądy społeczne coraz bardziej w duchu zachowawczym, pod koniec nawet wstecznym. W spuściźnie Krasińskiego pozostało też mnóstwo listów, w których szeroko się wypowiadał w licznych zajmujących go sprawach i zagadnieniach. Nie wszystkie dotychczas wydano, korespondencję z ojcem i Delfiną drukowano tylko fragmentarycznie. Z wydań listów, oprócz wyżej przytoczonych, najważniejsze: „Listy” tomy I-III., (1882-1887); „Listy do Stanisława Małachowskiego” 1885; „Listy do Stanisława Koźmiana” 1911; „L. do Adama Potockiego” 1922; „L. do Ary Scheffera” 1909. Korespondencja Krasińskiego ma o tyle wyjątkowe znaczenie, że „poeta myśli” w niej właśnie wypowiedział się najszerzej. Podstawowe wydanie krytyczne „Pism” , tak zwanych jubileuszowe, pod redakcją J. Czubka, 1912, 9 tomów. Z oddzielnych wydań komentowanych najlepsze w „Bibliotece Narodowej” i „Wielkiej Bibliotece”. Monografie Tarnowskiego (wydanie II. 1912, 2 tomy), Józefa Kallenbacha (1904, 2 tomy, tu także fragmenty korespondencji z ojcem), Kleinera (1912, 2 tomy), Tadeusza Piniego (1928).
W twórczości Krasińskiego wyraźnie czuć piętno jego ojca w postaci dylematów i rozterek głównego bohatera na temat sensu powstań zbrojnych i zbrojnej walki o niepodległość (Krasiński uważał, że kwestia niepodległości Polski leży w rękach Opatrzności). Często pojawiają się także motywy związane z nurtem mesjanistycznym. Dzieła Krasińskiego zyskały uznanie głównie dzięki mylnej interpretacji. Współcześni poeci sądzili, że nawołuje on do zbrojnej walki, podczas gdy sam poeta był jej przeciwnikiem.
Zygmunt Krasiński zmarł 23 lutego 1859 roku w Paryżu. Po śmierci jego zwłoki zostały przetransportowane do Opinogóry koło Ciechanowa, gdzie znajduje się obecnie Muzeum Romantyzmu.